2573

 

 

Ekkert orð er skrípi, ef það stendur á réttum stað.
- Vettvángur dagsins.

 

 

 

 

 

.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Innskráning

Gott aðgengi

Hjólastólanotendur

Fólk með skerta göngugetu vegna veikleika í vöðvum eða liðum telst til hreyfihamlaðra og oft getur veikleiki í vöðvum og beinum verið það mikill að viðkomandi þarf hjólastól til að komast á milli staða.

Hjólastólanotendur nota annaðhvort handknúinn eða rafdrifinn hjólastól. Rafdrifnir hjólastólar eru oftast á fjórum hjólum, en einnig eru til stólar með þremur hjólum sem oftast eru notaðir utandyra, svo sem skutlur oþh.

Hefðbundinn eða handknúinn hjólastóll hefur oftast tvö stór dekk að aftan og tvö lítil að framan. Stóru dekkin eru með járnhring að utanverðu sem eru notuð til að knýja stólinn árfam. Hlutfallslega þarf miklu meiri krafta til að keyra stól ef undirlag er laust í sér eða ójafnt, eins þarf mikil átök til að komast upp halla og brekkur.
Rafmagnshjólastólum er stýrt með stýripinnum. Þeir eru þyngri en hefðbundnir hjólastólar og þurfa meira rými.
Sitji maður í hjólastól er seilingarfjarlægð minni og augnhæð lægri. Staðsetning hluta sem eiga að sjást er því mikilvæg og staðsetning búnaðar sem á að nota með höndunum skiptir miklu máli, t.d. staðsetning skilta, hraðbanka, rofa, spegla handfanga ofl.

Hjólastólanotendur hafa þörf fyrir:

  • Jafnt og þétt undirlag án hæðarmunar
  • Lítinn halla, ef brúa þarf hæðarmun
  • Hurðir með nægjanlegri breidd, sem létt er að opna
  • Breiða ganga og snúningsstaði
  • Staðsetning innréttinga og búnaðar í réttri hæð miðað við notkun
  • Lyftur, til að komast á milli hæða 
  • Snyrtingar aðgengilegar hjólastólanotendum
  • Bílastæði nálægt aðalinngangi húsa

Göngu-, arma- og handaskertir

Hreyfihömlunin skiptist í tvo hópa
1. Hópur þeirra sem eru aðallega með skerta getu í fótum eða búk og geta ekki, eða eiga erfitt með, að ganga. Hér eftir nefnt gönguskertir.
2. Hópur með skerta getu í örmum/handleggjum eða höndum, þannig að viðkomandi hefur lítinn mátt og stutta seilingarfjarlægð. Þessi hópur getur einnig átt erfitt með stjórnun hreyfinga vegna skjálfta eða krampa, geta átt erfitt með nákvæmnishreyfingar og samhæfingu hreyfinga. Hér eftir nefndur arma- og handaskertir.

Gönguskertir geta ekki gengið langt og eru óöruggir. Margir gönguskertir nota hjálpartæki við að komast á milli staða t.d. hækjur eða göngugrindir, sumir nota hjólastóla. Þessi hópur á mjög erfitt með að ganga upp tröppur, stór þrep, hæðarmun og á ójöfnu undirlagi. Einnig er þörf á stærra rými á snyrtingum.

Gönguskertir hafa þörf fyrir:

  • Handlista við tröppur
  • Fáar tröppur
  • Stuttar gönguleiðir
  • Marga hvíldarstaði, hægt að setjast niður með stuttu millibili
  • Jafnt og slétt undirlag, án hæðarmunar
  • Hæðarmismun með litlum halla
  • Hurðir með góðri breidd og létt að opna
  • Breiða ganga og op
  • Innréttingar og búnaður í þægilegri hæð
  • Bílastæði nálægt aðalinngangi

Arma- og handaskerta vantar oft fínhreyfingar og getuna til að samhæfa hreyfingar. Þeir geta oftast ekki opnað þungar hurðir, ýtt á litla hnappa og snúið litlum handföngum, lásum og blöndunartækjum, borið töskur osfrv. Þeir eiga líka í vandræðum með að teygja sig langt út, upp eða niður til að ná hlutum.

Arma- og handaskertir hafa þörf fyrir

  • Búnaður og tæki séu gerð fyrir lítinn vöðvastyrk
  • Búnaður og tæki geti verið notuð með stífum úlnlið og með fleiri en einum fingri
  • Að hnappar og annað sem þarf að nota sé staðsett á réttum stöðum
  • Að hnappar og annar búnaður sé í réttri stærð

Margir sjúkdómar, svo sem gigt, vöðvarýrnun, helftarlömun og fylgifiskar slysa geta orsakað hreyfiskerðingu í handleggjum, fótum og búk. Auk þessa fylgir oft mikill sársauki sem eykur á hreyfiskerðinguna. Á sama hátt hefur eldra fólk oft minnkaða hreyfigetu og jafnvel minnkandi sjón og heyrn.

Blindir og sjónskertir

Blindir og sjónskertir er hópur með mjög mismunandi skerðingu, allt frá alveg blindum til þeirra sem sjá undir vissum kringumstæðum.
Blindir og sjónskertir eiga oft erfitt með að ferðast og staðsetja sig, ekki síst í óþekktu umhverfi.
Það er t.d. erfitt að gera sér grein fyrir tröppum og hæðarmun áður en komið er að þeim, eins er um hluti sem ekki eru við jörð og þá sem eru í höfuðhæð.
Blindir og sjónskertir nota mismunandi aðferðir eða skilningarvit þegar þeir ferðast um. Sjóndapur einstaklingur reynir eins og hægt er að notast við þá litlu sjón sem hann hefur og þarf þar af leiðandi góða lýsingu og rétta birtu.  Litaskirl eru einnig mikilvæg til að ná áttum. Þeir sem eru alveg blindir nota aðrar aðferðir, önnur skilningarvit, það er heyrn- og snertiskyn og þurfa þar af leiðandi mismunandi efni og áferðir til að auðvelda skilgreiningu áumhverfinu.

Sjónskertir hafa þörf fyrir:

  • Enfalda og rökrétta uppbyggingu umhverfisins
  • Skýrar leiðbeiningar, áferðir og litamun til að auðvelda aðgreiningu hluta og búnaðar
  • Að tröppur, hæðarmismunur og skábrautir séu merktar við upphaf og endi með litum og/eða áferð
  • Handlista við tröppur og skábrautir
  • Tröppunef séu afmörkuð á áberandi hátt
  • Skýrar merkingar á stefnubreytingum, inngangsdyrum og lyftum
  • Við innréttingu húsa sé notast við kontrastliti
  • Góða lýsingu sem blindar ekki, áherslulýsingu
  • Að sýnilegar/skriflegar upplýsingar séu með hljóði og upphleyptum merkjum t.d. blindraskrift ( punktaskrift)

Heyrnarskertir

Heyrnarskertir greinast í þrjá hópa.
1. Heyrnarlausir, þeir sem eru fæddir heyrnarlausir og þeir sem misst hafa heyrn alveg eða að hluta á yngri árum
2. Þeir sem hafa misst heyrn að hluta til eða alveg sökum aldurs
3. Heyrnarskertir, þeir sem hafa litla eða meðalskerta heyrn og geta notað heyrnartæki

Heyrnarlausir geta ekki notað hefðbundið talmál og notast oftast við táknmál til tjáskipta. Einnig eru margir sem ekki geta nýtt sér hefðbundið ritmál. Heyrnarskertir hafa oft hefðbundið tal og ritmál en eiga í erfiðleikum með að heyra hvað fólk segir. Margir geta þó lesið af vörum. Heyrnarskertir geta í flestum tilfellum notað heyrnartæki sem hjálpartæki.
Þeir sem ekkert heyra geta ekki eða í litlum mæli móttekið munnleg skilaboð og nýtt sér leiðbeiningar sem eru gefnar með hljóðum eða raddstýrt, t.d. upplýsingatæki á söfnum og sýningum. Þá er góð lýsing og birtuskil mikilvæg og sama er um einangrun bakgrunnshljóða. Fyrir heyrnarskerta sem nota heyrnartæki eru hljóðmöskvar mikilvægir.

Heyrnarlausir og heyrnarskertir þurfa:

  • Góða og sýnilega kynningar- og leiðarvísa
  • Góð birtuskil og áherslulýsingu
  • Að allar upplýsingar sem eru gefnar á talmáli séu einnig á ritmáli eða á annan hátt sýnilegar
  • Góða hljóðeinangrun og dempun á umhverfishljóðum
  • Hljóðmöskvakerfi

Astmi og ofnæmi

Ofnæmi eru viðbrögð við efnum sem eru í umhverfinu. Þjáist maður af ofnæmi koma fram mælanleg og eða sýnileg viðbrögð í ofnæmiskerfinu komi maður í snertingu við ofnæmisvalda.
Ofnæmisvaldar eru efni sem eru skaðlaus fyrir flesta en valda öðrum sem eru með ofnæmi ýmiskonar einkennum. Ofnæmisvaldar geta verið t.a.m. frjó, rykmaurar, dýr, nikkel og matvara. Rykmaurar finnast helst í svefnherbergjum (finnast ekki í teljandi magni á Íslandi), dýraofnæmisvaldar eru einkum í byggingum þar sem er dýrahald. Ofnæmi brýst fram við innöndun, inntöku eða snertingu við ofnæmisvalda og geta gefið viðbrögð eins og heymæði, astma, eksem, útbrot og einkenni frá maga. Í sumum tilfellum geta ofnæmisviðbrögð verið lífshættuleg.
Fólk sem þjáist af astma eða frjóofnæmi er með viðkvæma slímhúð í öndunarfærum, augum og nefi. Ofnæmi brýst út þegar þessi líffæri verða fyrir ertingu af t.d. tóbaksreym eða ilmvatni.

Þeir sem eru með ofnæmi verða oft fyrir hömlun í  daglegu lífi. Fyrir þá sem eru mjög viðkvæmir getur verið erfitt að nota almenningssamgöngur og búa á hótelum, vegna viðbragða við dýrum eða lyktandi efnum. Þar sem oft þarf mjög lítið magn ofnæmisvalda til að ofnæmi brjótist út, er nauðsynlegt að þeir sem þjást af ofnæmi hafi aðgang að greinargóðum upplýsingum um staðhætti og ofnæmisvalda í umhverfinu.

Fólk með astma og ofnæmi þurfa:

  • Hentugt val byggingarefna
  • Skilvirka útloftun og góða loftræsingu
  • Reglubundna umhirðu og hreinsun á útloftunar- og loftræsikerfum sem og loftkælingar- og hitakerfum.
  • Hreingerningar og hreinlæti
  • Góðar og ýtarlegar upplýsingar um ofnæmisvalda í umhverfinu

Þroskahömlun/þroskaskerðing

Þroskahömlun er mjög mismunandi og birtingarmynd þess allt frá því að vera athyglisbrestur til minnisleysis og erfiðleika með að læra. Sumir eiga við líkamlega og andlega hömlun/skerðingu að etja.

Þroskahömlun er sjúkdómur í heila eða miðtaugakerfi. Þetta getur verið meðfætt eins og t.d. Dows heilkennið eða afleiðng slyss eða sjúkdóma eins og heilablæðingar og aldurstengdra kvilla.

Þroskahamlaðir  hafa þörf fyrir:

  • Auðþekkjanlega staði þar sem auðvelt er að rata
  • Efnis og litaval sem getur auðveldað umgengni
  • Einföld og auðlesin skilti með myndum og upphleyptum táknum til að auðvelda skilning.

Lestrarörðugleikar

Lestrarörðugleikar eru tungumálahömlun. Til eru margar gerðir af lestrarörðugleikum. Þeir sem erfiðast eiga eru þeir sem eru lesblindir eða torlæsir (dyslexia). Aðrir eru hæglæsir, víxla stöfum og orðum, enn aðrir eru hamlaðir vegna heilaskaða. Lestrarörðugleikar felast einkum í  því að erfitt er að umbreyta bókstöfum í hljóð, þetta getur orsakaðað lestur verður mjög hægur, langdreginn og óöruggur og í kjölfarið verður erfitt að ná yfirsýn yfir lestrarefnið. Þeir sem eiga við lestrarörðugleika að stríða eiga oft erfitt með að tileinka sér skrifað mál.

Fólk með lestrarörðugleika hefur þörf fyrir:

  • Að textaðar upplýsingar fáist einnig á hljóðskrám, í heyrnartækjum (audioguides) eða á geisladiskum.
  • Að texti sé unninn þannig að hann verði auðlæs. Þetta þýðir að textinn innniheldur einungis mikilvægustu atriði, sett fram á hnitmiðaðan hátt, rökrétt uppbyggður og skrifaðan á einföldu máli. Einnig þurfa að fylgja skýringarmyndir með texta.
Færðu mig upp fyrir alla muni!